Ένας αστρολογικός δίσκος του 16ου αιώνα: Ένα σπάνιο όργανο κοσμικής αστρολογίας

Στην ιστορία της αστρολογίας, τα πρακτικά όργανα που χρησιμοποιούσαν οι αστρολόγοι της Αναγέννησης αποτελούν πολύτιμες μαρτυρίες για τον τρόπο με τον οποίο ερμήνευαν την επιρροή των άστρων στον κόσμο. Ένα τέτοιο σπάνιο αντικείμενο είναι ένας αστρολογικός δίσκος του τέλους του 16ου αιώνα, που βρίσκεται ενσωματωμένος στο εσωτερικό εξώφυλλο ενός ανώνυμου χειρόγραφου στη Βιβλιοθήκη Dibner για την Ιστορία της Επιστήμης και της Τεχνολογίας του Ινστιτούτου Smithsonian στην Ουάσιγκτον. Το χειρόγραφο, γνωστό ως Miscellaneaalchymica et astrologica, συνδυάζει αλχημικά και αστρολογικά κείμενα και προσφέρει μια μοναδική εικόνα της αστρολογικής πρακτικής της εποχής.

Ο δίσκος είναι κατασκευασμένος από ξύλο, με ένα κομμάτι χαρτί κολλημένο πάνω του, και τοποθετημένος σε μια σκαλιστή κυκλική εσοχή στο ξύλινο εξώφυλλο. Η σχεδίασή του είναι απλή αλλά λειτουργική: χωρίζεται σε δώδεκα ακτινωτούς τομείς, καθένας από τους οποίους αντιστοιχεί σε ένα ζώδιο του ζωδιακού κύκλου. Εσωτερικοί ομόκεντροι κύκλοι υποδιαιρούν κάθε ζώδιο σε δεκαδικά τμήματα (δέκα μοίρες), σε τμήματα πέντε μοιρών και, τέλος, σε μεμονωμένες μοίρες.

Στον εξωτερικό κύκλο, κάτω από την ένδειξη «Locasubiecta» (τόποι υπαγόμενοι), αναγράφονται πόλεις, χώρες και περιοχές που θεωρούνται υπό την κυριαρχία κάθε ζωδίου. Η φράση «ASCENDENTIA CIVITATUM VERISSIMA» (οι αληθέστεροι ωροσκόποι των πόλεων) περιβάλλει τον κατάλογο, υποδηλώνοντας ότι ο δίσκος λειτουργούσε ως πρακτικός οδηγός για την κοσμική αστρολογία – δηλαδή την αστρολογία που αφορά έθνη, πόλεις και γεγονότα παγκόσμιας κλίμακας. Στην κοσμική αστρολογία, τα ζώδια αποδίδονται σε συγκεκριμένους τόπους, ώστε να ερμηνεύονται οι επιρροές τους σε πολιτικά, κοινωνικά ή φυσικά φαινόμενα.

Ο κατάλογος των τόπων δεν ταυτίζεται πλήρως με κλασικές πηγές όπως η Τετράβιβλος του Πτολεμαίου, ο Αλμπουμασάρ, ο Δωρόθεος της Σιδώνας ή ο Μανίλιος. Για παράδειγμα, μόνο η Γαλλία εμφανίζεται κοινή στον Κριό με τον Πτολεμαίο, ενώ για τους Διδύμους συμπίπτει μόνο σε Αίγυπτο και Αρμενία. Πολλές από τις αναφερόμενες πόλεις είναι ιταλικές, και μέρος του χειρογράφου είναι γραμμένο στα ιταλικά, υποδηλώνοντας πιθανή ιταλική προέλευση ή επιρροή από αστρολόγους όπως ο Ιωάννης της Σεβίλλης ή ο Johannes Schöner.

Ο δίσκος δεν είναι απλώς διακοσμητικός· λειτουργεί ως διδακτικό εργαλείο, επιτρέποντας στον χρήστη να «συλλογίζεται με μια ματιά» τις ζωδιακές κυριαρχίες. Στον κεντρικό κύκλο αναγράφεται «PROIECTIONES RADIORUM AC ASPECTUM», αναφορά στις προβολές ακτίνων και τις όψεις μεταξύ των ζωδίων – μια έννοια κεντρική στην αναγεννησιακή αστρολογία, όπου οι πλανητικές επιρροές θεωρούνταν φυσικές ακτίνες παρόμοιες με το φως, εμπνευσμένες από τον Αλ-Κίντι και μεταρρυθμιστές όπως ο John Dee.

Λίγα παρόμοια όργανα έχουν διασωθεί. Στη Φλωρεντία υπάρχει δίσκος με ανέμους και κινητό κανόνα για τη θέση του Ήλιου, ενώ στη Μαδρίτη ένας χωρίς κινητά μέρη. Ο πιο γνωστός είναι ο δίσκος του Gerard Mercator (1551), πιο σύνθετος με περιστρεφόμενους κανόνες (volvelles) για όψεις, εμπνευσμένος από τον John Dee και προορισμένος για αρχάριους αστρολόγους. Ο Mercator περιέγραφε το όργανό του ως μέσο για να «δημιουργήσει μια κατάλληλη εικόνα του ουρανού» και να συλλογιστεί κανείς τα πάντα με μια ματιά.

Ο δίσκος Dibner, αντίθετα, είναι σταθερός και απλούστερος, χωρίς κινητά μέρη ή αναφορές σε πλανήτες. Δεν λειτουργεί ως αστρολάβιο, αλλά ως εξειδικευμένο εργαλείο κοσμικής χορογραφίας. Το υπόλοιπο χειρόγραφο περιέχει βασικές εξηγήσεις για ιδιότητες πλανητών και ζωδίων, ενισχύοντας τον διδακτικό χαρακτήρα του συνόλου.

Συμπερασματικά, αυτός ο δίσκος αποτελεί μια γοητευτική μαρτυρία της αναγεννησιακής αστρολογίας, όπου η ζωδιακή γεωγραφία συνδυαζόταν με φυσικό-φιλοσοφικές ιδέες περί ακτίνων. Σήμερα, η κοσμική αστρολογία εξακολουθεί να χρησιμοποιεί παρόμοιες αποδόσεις ζωδίων σε χώρες (π.χ. Κριός στη Γερμανία ή Λέων στην Ιταλία σύμφωνα με σύγχρονες παραδόσεις), δείχνοντας τη διαχρονικότητα αυτών των ιδεών.

Γεώργιος N Δέγλερης

Ο Γεώργιος Δέγλερης είναι επαγγελματίας αστρολόγος και δικηγόρος, γνωστός για την εμβριθή ιστορική, φιλοσοφική και ψυχολογική προσέγγισή του στην αστρολογία.

Ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στα Αρσάκεια Σχολεία Ψυχικού, όπου διακρίθηκε ακαδημαϊκά. Συνέχισε τις ανώτατες σπουδές του, στο Université Sorbonne Paris Nord, από όπου αποφοίτησε με Licence και Maîtrise Νομικής, ειδικότητα Δίκαιο των Επιχειρήσεων. Είναι άριστος γνώστης της αγγλικής και της γαλλικής γλώσσας.