Η αστρολογία στα πρώιμα ισλαμικά σχόλια του Κορανίου: Πληροφορίες από ιστορικά και θρησκευτικά πλαίσια

Στο επιστημονικό του άρθρο, ο Robert G. Morrison διερευνά την παρουσία και την κριτική της αστρολογίας στην πρώιμη ισλαμική εξήγηση του Κορανίου (tafsīr), υπογραμμίζοντας τον ρόλο της στον ισλαμικό πολιτισμό, ιδιαίτερα στα δικαστήρια και στην λαϊκή κουλτούρα, ενώ παράλληλα επισημαίνει τις κριτικές από διάφορες επιστημονικές ειδικότητες, όπως η ḥadīth (Το Χαντίθ είναι το σύνολο των καταγεγραμμένων ρήσεων, πράξεων και εγκρίσεων του Προφήτη Μωάμεθ, που αποτελεί κύρια πηγή θρησκευτικού δικαίου και ηθικής καθοδήγησης για τους Μουσουλμάνους), η kalām (Το Κάλαμ είναι η ισλαμική θεολογία που χρησιμοποιεί λογικά επιχειρήματα για την υπεράσπιση και ερμηνεία των δογμάτων της πίστης, αρχικά ως άμυνα έναντι άλλων θρησκειών και αργότερα ως διαλεκτική μέθοδος), η φιλοσοφία και τα μαθηματικά.

Το άρθρο αναλύει τον τρόπο με τον οποίο οι πρώιμες tafsīr, όπως αυτές του al-Ṭabarī και οι αποδόσεις στον IbnʿAbbās, αναγνώριζαν τις υποθέσεις της αστρολογίας σχετικά με την επίδραση των ουρανίων σωμάτων στα γήινα γεγονότα χωρίς έντονη αντίθεση, θεωρώντας τους ουρανούς ως όργανα του ελέγχου του Θεού. Οι συζητήσεις συχνά υπερασπίζονταν την ανωτερότητα της προφητείας, παρουσιάζοντας τις αστρολογικές προβλέψεις ως περιορισμένες σε σύγκριση με τη θεϊκή αποκάλυψη, και χρησιμοποιούσαν την αστρολογία για να εξηγήσουν προ-ισλαμικά γεγονότα, όπως η γέννηση του Αβραάμ που προφητεύτηκε στον Νιμρόδ (Ο Νιμρόδ  είναι βιβλική και ισλαμική μορφή, περιγραφόμενος στην Παλαιά Διαθήκη (Γένεσις 10:8-12) ως εγγονός του Χους και δισέγγονος του Νώε, ισχυρός κυνηγός ενώπιον του Κυρίου και ιδρυτής αρχαίων βασιλείων στη Μεσοποταμία, όπως η Βαβέλ (Βαβυλώνα), η Ερέχ, η Ακκάδ και η Νινευή.)

Ο Μόρισον εξετάζει τις συνδέσεις μεταξύ ουρανού και γης σε σχόλια σε στίχους όπως Q. 2:29 και Q. 37:6, υποδηλώνοντας ένα σύμπαν που λειτουργεί με κάποια ανεξαρτησία υπό τη διαταγή του Θεού. Η αστρολογία βοήθησε στην ερμηνεία γεγονότων, όπως το όνειρο του Ιωσήφ που συνέδεε τα αστέρια με άτομα ή τις προφητείες στο Μπαντρ, αλλά τόνιζε ότι η θέληση του Θεού παρέμενε αναπόφευκτη. Οι πρώιμες ερμηνείες (tafsīr) διέφεραν από τις μεταγενέστερες κριτικές του kalām, οι οποίες στόχευαν πιο άμεσα τις αντιφάσεις και τις αιτιώδεις αξιώσεις της αστρολογίας.

Σχεδιάζοντας παραλληλισμούς με κείμενα της ύστερης αρχαιότητας, εβραϊκά και χριστιανικά, το άρθρο σημειώνει λεπτές απόψεις σχετικά με την ακρίβεια και τα όρια της αστρολογίας. Για παράδειγμα, ένα συνοπτικό απόσπασμα από τη Γένεση Ραμπά το απεικονίζει αυτό: Κατά τη διάρκεια της εποχής του Ιερεμία, το Ισραήλ σκέφτηκε να υποταχθεί στις δυνάμεις του ζωδιακού κύκλου, αλλά ο Θεός το εμπόδισε, αναφέροντας το Ιερεμία 10:2 ενάντια στο να φοβούνται τα ουράνια σημάδια όπως κάνουν τα έθνη. Ομοίως, ο Αβραάμ κάποτε υπέκυψε στην αποθάρρυνση του ζωδιακού του σημείου σχετικά με την απόκτηση απογόνων (Γένεση 15:3), αλλά ο Θεός τον οδήγησε πέρα από τα αστέρια (Γένεση 15:5), ανακηρύσσοντάς τον προφήτη, όχι αστρολόγο, για να υπερβεί την αστρολογία.

Τα πρώιμα ισλαμικά κείμενα αστρολογίας που χρονολογούνται μετά το αρχικό ταφσίρ ενσωμάτωσαν ιστορικά γεγονότα με ουράνιους κύκλους, μερικές φορές απομυθοποιώντας τις προβλέψεις. Οι απαντήσεις του Kalām, από προσωπικότητες όπως ο Abū’l-Hudhayl και ο al-Jāḥiẓ, γενικά αποδοκίμαζαν, τονίζοντας τις αδιαμφισβήτητες γνώσεις της προφητείας έναντι των ελλείψεων της αστρολογίας. Τελικά, ο Morrison καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το πρώιμο tafsīr αναγνώριζε τη θεωρητική εγκυρότητα της αστρολογίας για την εξήγηση του πλαισίου του Θεού, αλλά έδινε προτεραιότητα στην προφητεία, ευθυγραμμίζοντας περισσότερο με τα προ-ισλαμικά θρησκευτικά πλαίσια παρά με τις μεταγενέστερες ισλαμικές δογματικές κριτικές.

Γεώργιος N Δέγλερης

Ο Γεώργιος Δέγλερης είναι επαγγελματίας αστρολόγος και δικηγόρος, γνωστός για την εμβριθή ιστορική, φιλοσοφική και ψυχολογική προσέγγισή του στην αστρολογία.

Ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στα Αρσάκεια Σχολεία Ψυχικού, όπου διακρίθηκε ακαδημαϊκά. Συνέχισε τις ανώτατες σπουδές του, στο Université Sorbonne Paris Nord, από όπου αποφοίτησε με Licence και Maîtrise Νομικής, ειδικότητα Δίκαιο των Επιχειρήσεων. Είναι άριστος γνώστης της αγγλικής και της γαλλικής γλώσσας.